Czy żyjemy w antropocenie

Termin „antropocen” spopularyzowany został na przełomie XX i XXI wieku przez Paula Crutzena, holenderskiego chemika atmosfery, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Terminu tego używa się na określenie nowej epoki geologicznej, w której główną siłą napędową zmian na Ziemi jest działalność ludzkości.

Naukowcy zauważają, że od czasów rewolucji przemysłowej (czyli od 1750 roku) wpływ człowieka na planetę sukcesywnie się zwiększa. Od niedawna można jednak pójść krok dalej i określić go jako dominujący – od kilku dziesięcioleci to właśnie działalność człowieka zdaje się być główną siłą sprawczą zachodzących zmian. Ten stan rzeczy rodzi wśród sporej liczby badaczy wiele wątpliwości – czy aktualne warunki i kierunek zmian na Ziemi pozwalają się jeszcze definiować w oparciu o charakterystykę holocenu? Czy może należałoby ogłosić koniec epoki holocenu i poszukać bardziej adekwatnego pojęcia na oznaczenie procesów, których jesteśmy świadkami.

Kiedy zaczął się antropocen?

Wśród naukowców propagujących ideę nowej epoki geologicznej nie ma zgody co do wyznaczenia momentu granicznego, w którym należałoby uznać tę epokę za rozpoczętą. Zasadniczo, wyróżniamy trzy teorie, dotyczące możliwych początków antropocenu:

niebo, atmosfera
  • ok. 6 tysięcy lat p.n.e. - intensywny rozwój rolnictwa na Ziemi;
  • przełom XVIII i XIX wieku, kiedy populacja światowa przekroczyła miliard i nastąpił rozwój przemysłu na dużą skalę;
  • połowa XX wieku, symbolicznie – dzień 16 lipca 1945 roku, czyli data wybuchu pierwszej bomby atomowej.

Ostatnia z nich opiera się na teorii „Wielkiego przyspieszenia” („Great acceleration”) sformułowanej przez Willa Steffena, profesora z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Wielkie przyspieszenie miało nastąpić po II wojnie światowej, kiedy liczba ludności na Ziemi wraz z gospodarką gwałtownie wzrosły, a wiele znaczących procesów na naszej planecie zaczęło zachodzić pod wpływem ludzkiej produkcji i konsumpcji.

Jak twierdzi Jan Zalasiewicz, geolog polskiego pochodzenia, pracujący na University of Leicester w Anglii, formalnym potwierdzeniem rozpoczęcia się nowej epoki geologicznej będą radioaktywne ślady, pochodzące z amerykańskich testów pierwszej bomby atomowej, jakie geolodzy za kilka tysięcy lat zaobserwują w osadach skalnych.

Stan biosfery w antropocenie

W 2011 roku międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem Johana Rockströma, dyrektora Stockholm Environment Institute, na podstawie porównawczej analizy danych klimatycznych Ziemi, dokonał identyfikacji dziewięciu systemów podtrzymywania życia na Ziemi (life-support systems). W każdym z tych obszarów wyznaczono następnie punkty krytyczne, których przekroczenie wiązałoby się z utratą stabilności całego ziemskiego systemu. Określone granice wytrzymałości Ziemi zostały już przekroczone w obrębie trzech obszarów: zmian klimatu, bioróżnorodności oraz cyklu azotowego. Zachowanie aktualnych tendencji doprowadzi w niedługim czasie do kolejnych przekroczeń: ograniczenia dostępu do słodkiej wody, nadmiernego zakwaszenia oceanów, rozchwiania cyklu fosforowego oraz niedoboru ziem zdatnych do uprawy. Naukowcom nie udało się jeszcze ustalić punktów krytycznych dla poziomu aerozoli atmosferycznych oraz zanieczyszczeń chemicznych, których wpływ na klimat i organizmy żywe nie został ściśle zbadany.

Wyraźne odwrócenie trendów widać natomiast w poziomie stężenia ozonu w stratosferze – dzięki globalnym rozwiązaniom, warstwa ozonowa odbudowuje się. Przykład warstwy ozonowej pozwala mieć nadzieję, że podejmowanie odpowiedzialnych decyzji oraz konsekwentne, systemowe działanie instytucji rządowych i organizacji międzynarodowych ma szansę odwrócić niekorzystny kierunek zmian, będący konsekwencją niszczycielskiej działalności człowieka.

INNE ARTYKUŁY

Polskie wino- Dobre wino

Polskie wino- Dobre wino

Choć hasło „przemysł winiarski” nie jest być może pierwszym skojarzeniem jakie mamy myśląc o Polsce, rodzime wina...

Stan powietrza w Polsce

Stan powietrza w Polsce

Powietrze w Polsce należy do najbardziej zanieczyszczonych w Unii Europejskiej. Z raportu opublikowanego jesienią 2013 roku przez...

Funkcje socjalne rolnictwa małoobszarowego

Funkcje socjalne rolnictwa małoobszarowego

We współczesnym, nasyconym wszelkimi dobrami świecie wciąż istnieje problem głodu. Tym razem nie jest on jednak wynikiem...

PGR w Kietrzu - relikt czy duma polskiego rolnictwa

PGR w Kietrzu - relikt czy duma polskiego rolnictwa

Pegeery, czyli Państwowe Gospodarstwa Rolne, wielu z nas kojarzą się jednoznacznie – z mało wydajną, nieefektywną...

Rolnictwo w mieście

Rolnictwo w mieście

Powoli, powolutku mijają już czasy, gdy rozrastające się miasta pożerały każdy, choćby najmniejszy, kawałek zieleni,...

Konsekwencje wymierania pszczół dla rolnictwa

Konsekwencje wymierania pszczół dla rolnictwa

Aż 84% gatunków roślin uprawnych w Europie wydaje plon dzięki owadom zapylającym, w szczególności pszczołom....

Skutki środowiskowe hodowli przemysłowej

Skutki środowiskowe hodowli przemysłowej

Przemysłowa hodowla zwierząt to wyjątkowo okrutny proceder. Najistotniejszym jego rezultatem jest, rzecz jasna, cierpienie żywych...

PSL proponuje „Ziemię za złotówkę” dla emigrantów

PSL proponuje „Ziemię za złotówkę” dla emigrantów

Dobry pomysł czy bezczelne podlizywanie się wyborcom? PSL ma pomysł na ściągnięcie ludzi, którzy wyjechali zagranicę...

Powrót do natury czy nowoczesne technologie - światowe tendencje w rolnictwie

Powrót do natury czy nowoczesne technologie - światowe tendencje w rolnictwie

Przełom XX i XXI wieku to okres tryumfu nowoczesnych technologii oraz systemu przemysłowego w produkcji rolnej. Podstawą obecnej...

Polska żywność lubiana zagranicą – dzięki sieciom handlowym

Polska żywność lubiana zagranicą – dzięki sieciom handlowym

Gdzie polskie produkty świetnie się sprzedają i dlaczego? Jak poinformował ostatnio „Dziennik Gazeta Prawna”,...

Globalne ocieplenie - prawda czy mit

Globalne ocieplenie - prawda czy mit

Już od dłuższego czasu zjawiska atmosferyczne płatają nam figla i na Wielkanoc zamiast cieszyć się wiosną lepimy zające ze...

GMO - zagrożenie czy przyszłość

GMO - zagrożenie czy przyszłość

Określenie GMO odnosi się głównie do roślin, które zostały celowo zmodyfikowane genetycznie przez człowieka....